‘Cinderella’ Ballet Cymru gan Terpsichore (Jane Lambert)

Lincoln Paf, 14 Mehefin 2015

Gwelais weddau lawer ar Cinderella dros y blynyddoedd: un ’Ashton wrth gwrs i’r Royal Ballet ond hefyd un Matthew Bourne wedi’i lleoli yn Llundain adeg rhyfel, un Nixon i Northern Ballet a gwedd a ddawnsiwyd gan Gwmni Ballet Ieuenctid Rwsiaidd Bryste yn serennu Elena Glurdjidze (gweler Good Show – Bristol Russians’ Cinderella in Stockport 19 Chwefror 2014). Tan neithiwr gwedd Ashton oedd orau gen i ond bellach rwy’n credu bod yn well gen i un Darius James ac Amy Doughty i Ballet Cymru. Efallai y newidiaf fy meddwl eto pan welaf un Christopher Wheeldon i Ballet Cenedlaethol yr Iseldiroedd yn y Coliseum ar 11 Gorffennaf 2015 gan fod golwg hyfryd arno yn y rhagflas ar YouTube, ond, am y tro, y Cinderella yma o Gymru.

Darius James ac Amy Doughty a goreograffodd Cinderella Ballet Cymru, i gyfeiliant sgôr newydd gan Jack White. Cyd-gynhyrchiad ydi hwn gyda Theatr Glan yr Afon  yng Nghasnewydd ar y cyd â Citrus Arts. Cynhyrchiad tynn iawn sydd yma sy’n addasu’n dda at deithio a chynlluniau’r gwisgoedd a’r llwyfan a’r goleuo’n ddyfeisgar. Mae’n ddramatig ac yn ddwysbigol mewn rhannau ond hefyd yn ffraeth. Mae’r union hyd iawn. Mae’n adrodd y stori’n llawn ond heb lusgo am eiliad. Mae’n defnyddio hyd yr eithaf y cwmni o ddawnswyr sy’n fychan ond yn ddawnus iawn.

Ym mewnosodyn y rhaglen mae rhywun wedi sgrifennu yn Saesneg ac yn y Gymraeg:

“Cwmni ballet ydyn ni sy’n hoffi gwneud pethau fymryn yn wahanol. Rydyn ni’n cael blas ar ddod o hyd i ffyrdd newydd o wneud beth wnawn ni’n gyffrous, yn arloesol ac yn berthnasol.”

Does dim dwywaith nad oedd y cynhyrchiad yma’n arloesol ond roedd hefyd wedi’i seilio’n gadarn ar waith Jacob a Wilhelm Grimm. Cychwynnodd y ballet â llais yn darllen geiriau mam Cinderella ar farw (Krystal Lowe) dan ofal ei merch (Allegra Vianello):

“Blentyn annwyl, bydd dduwiol a da, a’n Duw annwyl fydd dy nodded fyth, ac edrychaf innau lawr o’r nef arnat a byddaf yn d’ymyl.”

Newidiodd James ambell i beth yn y stori. Rhoes i Cinderella lysfrawd llibin, hanner pan o’r enw Cas (Robbie Moorcroft) yn ogystal â llyschwaer o’r enw Seren (Lydia Arnoux) ac, fel rydych wedi tybio mae’n siwr o enwau’r llyschwaer a’r llysfrawd, yng Nghymru y mae ei ballet wedi’i wreiddio. Ond wedyn pam lai? Soniodd y brodyr Grimm ddim am le na rhoi enwau i’w cymeriadau ac mae gan Gymru lond gwlad o fforestydd, llynnoedd, mynyddoedd, cestyll a hyd yn oed tywysogion sy’n priodi gwerinwyr mewn bywyd go iawn. At ei gilydd, roedd James yn llai hyf o lawer ar ei ffynhonnell lenyddol na Bourne, Nixon yn lleoli ei ballet yn Rwsia cyn y chwyldro, Ashton na hyd yn oed y pantomeim Prydeinig traddodiadol.

Mae’r ballet yn mynd rhagddo’r un fath â’r stori dylwyth teg â phriodas y tad da ei fwriad ond llipa (Andrea Battagia) â’r fam wen dan din a chenfigennus, Aerona (Natalie Debono). Caiff y teulu wahoddiad i ddawns y Tywysog Madoc. Gyda llaw, roedd yna Dywysog Madoc go iawn yn hanes Cymru a roes ei enw i drefi Tremadog a Phorthmadog yn Sir Gaernarfon (bellach yn rhan o sir fodern Gwynedd) a ddarganfu America yn ôl pob sôn rai canrifoedd cyn Columbus (gweler y cofnod yn Wikipedia). Mae ar Cinderella eisiau mynd ond mae ei mam wen yn rhoi iddi’r dasg ddirfawr o godi o fewn yr awr bowliad o ffacbys mae’n eu gwasgaru ar y llwyfan yn biwis. Run fath ag yn y stori, mae’r adar yn dod i’w hachub. Mae llais yn darllen y pennill:

“Y rhai da i’r badell,

I’ch crombil â’r gweddill.”

Maen nhw’n plymio ac yn codi’r grawn o fewn yr awr yn ôl amod Aerona. Ond thycia hynny ddim, wrth reswm, ac mae’r fam wen yn gwahardd Cinderella rhag mynd i’r ddawns gan gogio’i bod yn methu dawnsio ac nad oes ganddi ddim i’w wisgo; ond mae mam Cinderella bellach ar ffurf aderyn yn rhoi gwisg ddawns hardd iddi y mae’n ei thynnu o goeden yn ymyl bedd ei mam ac i ffwrdd â hi. Efallai i chi sylwi, ddarllenydd mwyn, nad oes yn ballet James mo’r ddewines garedig a cherbyd Cinders wedi’i weddnewid o bwmpen a llygod yn ei thynnu, ond chewch chi ddim o hynny yn stori’r brodyr Grimm chwaith.

Mae’r teulu’n cyrraedd y ddawns, pawb ei ffordd ei hun, a’r fam wen a’i merch yn ei gwneud hi’n syth am y Tywysog. Mae yntau a’i ffrindiau Maldwyn (Mandev Sokhi) a Math (Tim Hill) yn gwneud eu gorau i’w hosgoi. Mewn un man maen nhw ar eu cwrcwd yn smala’r tu ôl i’r celfi i geisio cuddio. Ond wedyn mae’r Tywysog yn gweld Cinderella a welsai ynghynt ar lan bedd ei mam. Mae’n syrthio mewn cariad â hi a’r ddau’n dawnsio drwy’r nos hyd nes bo rhaid iddi ei gleuo hi gan golli ei hesgid pointe wrth iddi ddianc.

Mae’r tywysog a’i osgordd yn teithio’r dref yn gwahodd merched y plwy i drio’r esgid pointe. O’r diwedd maen nhw’n cyrraedd ty Cinderella ac mae ei llyschwaer yn trio’r esgid. Rhyfedda’r sôn (gan fod Arnoux yn ddawnswraig fechan fach) mae’r esgid yn rhy fach felly mae ei brawd yn ymosod arni â bwyell gig i law-drin y droed heb anesthetig. Mae Arnoux yn gwichian ac yn gwawchio gan boen ond thâl hynny ddim. Mae’r llais, yn cynrychioli’r aderyn, yn darllen:

“Rwc di gra, rwc di gra!

Mae’r esgid llawn gwaed – aha!

Mae’r esgid yn dynn,

Ddaw’r un briodas o hyn!”

Mae Seren druan yn hercian o gwmpas gyda rhuban coch i gynrychioli ffrwd o waed.  Wedyn mae Aerona yn gorfodi Cas i wisgo fel merch ac yntau’n dod i’r fei gyda ffrâm grinolin heb fod yn annhebyg i’r rhai mae Ruth Brill yn eu defnyddio yn ei ballet Matryoshka (gweler Birmingham Royal Ballet in High Wycombe 31 Mai 2015). Mae’n ceisio rhoi’r esgid pointe amdano ond heb gael mwy o hwyl arni na’i chwaer serch llaw-drin yn arteithiol ei droed yntau.

Daw Cinderella i mewn a thynnu’r esgid arall o dan glustog ar y soffa. Mae’n rhoi’r esgid goll amdani ac wrth gwrs mae’n ffitio. Mae’r Tywysog Madoc yn hawlio ei briodferch. Mae’r adar yn ymlid Aerona a Cas ond efallai nad ydi’n newydd drwg i gyd i’r llys-deulu gan fod yr olygfa ola’n dangos Seren yn dawnsio’n hapus gyda Math.

Roedd hwn yn ballet swynol a gallaswn eistedd drwyddo i gyd eto’n fodlon yn y fan a’r lle petasai modd. Roeddwn yn gwirioni ar sgôr White – ddim llawn gymaint efallai ag ar sgôr Prokofiev – ond roedd yn gweddu i’r ballet fel gwain am dwca. Buasai’n rhaid i drefnydd neu gerddolegydd hyd yn oed fynd ati â bwyell gig ar Prokofiev a hwyrach na fuasai’r canlyniad yn tycio flewyn mwy na llaw-drin traed Cas a Seren. Roeddwn yn gwirioni hefyd ar gynlluniau Steve Denton, yn arbennig penwisg Aerona, oedd yn awgrymu cyrn yn ogystal â gwarth ar y grefft gwneud hetiau. Gwnaeth Denton i Seren edrych yn wirioneddol ddiolwg sy’n dipyn o gamp gan fod Arnoux yn ferch ifanc ddeniadol iawn heb y wisg. Roeddwn yn gwirioni ar gynllun goleuo Chris Illingworth a’r defnydd dyfeisgar o daflunydd i greu’r olygfa, sydd i’r dim i deithio.  Ond yn anad dim roeddwn yn gwirioni ar y coreograffi a’r dawnsio a’u nodweddion anghyffredin megis codiad a throad tri pherson rhyfeddol a wnaeth y llys-deulu ac acrobateg fel epaod gan Cas a Seren. Rhoes pawb berfformiadau tan gamp, yn enwedig Lowe, a’i gweddnewidiodd ei hun yn argyhoeddiadol o fenyw ar farw yn aderyn dig.

Trafodais y coreograffi â Darius James a gwrddais yn yr egwyl. Camp syrcas a ddyfeisiwyd gan Citrus oedd y codiad a’r troad tri pherson rhyfeddol, meddai. Meddai hefyd fod y cast yn cylchdroi a bod y gwahanol ddawnswyr yn dehongli’r rolau’n hollol wahanol. Dyna sydd i’w ddisgwyl, wrth gwrs, ond buaswn wrth fy modd yn ei weld drosof fy hun. Os gallaf, ceisiaf weld y cynhyrchiad yma gyda chast gwahanol rywle arall ar ei daith.

Mae Ballet Cymru yn gwmni arbennig iawn. Mae’n gwmni ballet cenedlaethol, wrth gwrs, a thra nad ydi agos cymaint ag English National Ballet neu Scottish Ballet go brin y gallai neb ddadlau nad ydi yn ei ffordd ei hun llawn cystal. Mae’n gwneud llawer o bethau nad ydi cwmnïau eraill yn eu gwneud, megis ei gydweithredu â Gloucestershire Dance a gynhyrchodd Explosion of Joy yn Llandudno ar 21 Medi 2014.

Rhaid i lawer o’r clod am y llwyddiant hwnnw fynd i’r coreograffydd Marc Brew y sgrifennais amdano yn Special Brew ar 28 Ebrill 2015. Fel y dywedais yn yr erthygl nodwedd honno ac yn fy adolygiad o’i Exalt  mae Brew bellach yn gweithio gyda Ballet Cymru a gwelaf o’r rhaglen ei fod wedi’i benodi’n Gyfarwyddwr Artistig Cysylltiol. Yn ein sgwrs soniodd James wrthyf fod y cwmni am ddawnsio gwaith newydd gan Brew ynghyd â TIR a Celtic Concerto yng Nghasnewydd, Llandudno a Llundain yn ddiweddarach eleni. Er na welwn ni mo’r gantores wych Cerys Matthews gan ei bod yn Chubut i ddathlu canmlwyddiant a hanner mordaith y Mimosa i Batagonia (gweler Y Wladfa yn Wikipedia), rwy’n ysu am ei weld.

Mae Ballet Cymru yn andros o drysor cenedlaethol, nid yn unig i Gymru ond i’r Deyrnas Unedig drwyddi draw a dyna pam, yn ddi-os, mae’r London Ballet Circle, serch ei darddle yn Llundain, fel petai’n rhoi sylw arbennig iddo. Os cewch chi gyfle i weld perfformiad gan y cwmni yma, ewch da chi. Mae’n enghraifft dda o beth all cwmni teithiol bychan ei wneud ac yn batrwm tan gamp i eraill.

Postiwyd gan Jane Lambert am 09:52 http://jelterps.blogspot.co.uk/2015/06/ballet-cymrus-cinderella.html?spref=fb

Back to Reviews